Jeśli chodzi o przewlekłe problemy trawienne, znalezienie równowagi między skutecznym leczeniem a łagodnością dla organizmu jest częstym wyzwaniem. Chociaż konwencjonalne antybiotyki są często pierwszą linią obrony, starożytny związek botaniczny zyskuje ogromną uwagę we współczesnej gastroenterologii: berberyna. Ten silny alkaloid, występujący w roślinach takich jak gorzknik kanadyjski, berberys i mahonia pospolita, jest stosowany w medycynie tradycyjnej od stuleci. Obecnie badania naukowe ujawniają jego potencjał we wspieraniu zdrowia jelit, szczególnie w przypadku stanów takich jak przerost flory bakteryjnej jelita cienkiego (SIBO) oraz zespół jelita drażliwego (IBS)[1,2].
Czym jest berberyna?
Ten artykuł zawiera linki afiliacyjne. Jeśli dokonasz zakupu za pośrednictwem tych linków, możemy otrzymać niewielką prowizję bez dodatkowych kosztów po Twojej stronie.
Berberyna to bioaktywny związek charakteryzujący się jaskrawożółtym kolorem i gorzkim smakiem. Najlepiej znana jest ze swojego wpływu na metabolizm, w szczególności na poziom cukru we krwi, a badano ją także pod kątem działania przeciwdrobnoustrojowego, wpływu na motorykę jelit i na skład mikrobioty[3]. Sprzedawana jest jako suplement w kilku postaciach, w tym jako siarczan berberyny. Czy warto ją stosować, to pytanie, któremu poświęcona jest reszta tego artykułu — a przed podjęciem decyzji warto przeczytać sekcję o bezpieczeństwie.
Większość nigdy nie trafia do krwiobiegu
Berberyna słabo się wchłania po podaniu doustnym. Główną przeszkodą jest rozległy efekt pierwszego przejścia w jelicie, a poprawa tego stanu pozostaje otwartym problemem farmaceutycznym, a nie kwestią rozwiązaną.[7] Gdy badacze mierzyli stężenia w osoczu u zdrowych ochotników i pacjentów, sama berberyna występowała na niskim poziomie, a głównym krążącym związkiem był jej metabolit — berberrubina, wchłaniana skuteczniej.[8]
Ma to różne znaczenie w zależności od tego, czego oczekujesz. Przy efektach metabolicznych — cukier we krwi, cholesterol — związek musi dotrzeć do krwiobiegu, więc słabe wchłanianie jest realnym ograniczeniem. Przy działaniu na same jelita jest odwrotnie: to, że berberyna pozostaje w świetle jelita, jest częścią powodu, dla którego w ogóle może oddziaływać na bakterie jelitowe.[3] Warto pamiętać o tym rozróżnieniu, czytając stanowcze twierdzenia, które łączą oba te obszary.
Berberyna a SIBO (Przerost flory bakteryjnej jelita cienkiego)
SIBO występuje, gdy bakterie, które normalnie żyją w jelicie grubym, nadmiernie namnażają się w jelicie cienkim, prowadząc do wzdęć, gazów i zmian w wypróżnianiu. Leczenie powinno być dobrane indywidualnie z lekarzem. Berberyna była badana w kontekście zdrowia układu pokarmowego, ale nie jest uznanym zamiennikiem diagnostyki ani zaleconego leczenia.
Często cytowane badanie obserwacyjne z 2014 roku porównało wieloskładnikowe protokoły ziołowe z ryfaksyminą przy SIBO. W grupie z kontrolnym testem oddechowym 46% osób stosujących protokół ziołowy i 34% stosujących ryfaksyminę miało wynik ujemny; różnica nie była istotna statystycznie[1]. Ponieważ uczestnicy wybierali leczenie, a protokoły zawierały kilka składników, wynik nie dowodzi, że sama berberyna leczy SIBO. Potrzebne są większe badania randomizowane.
Ulga w objawach IBS
Zespół jelita drażliwego (IBS), zwłaszcza postać biegunkowa (IBS-D), może poważnie wpływać na jakość życia. Berberyna wykazuje obiecujące działanie w łagodzeniu tych objawów poprzez wiele mechanizmów.
Randomizowane badanie z podwójnie ślepą próbą kontrolowane placebo, opublikowane w 2015 roku, sprawdzało wpływ berberyny na pacjentów z IBS-D. Badacze odkryli, że uczestnicy przyjmujący berberynę doświadczyli znacznego zmniejszenia częstotliwości biegunek, bólów brzucha oraz nagłego parcia na stolec w porównaniu z grupą placebo[2]. Ponadto berberyna może pomóc zmniejszyć nadwrażliwość trzewną — podwyższoną wrażliwość na ból w narządach jelitowych, która jest cechą charakterystyczną IBS.
Modulacja mikrobiomu
Być może najbardziej fascynującym aspektem berberyny jest jej rola jako „eubiotyku” — substancji, która promuje zdrową równowagę bakterii jelitowych. W przeciwieństwie do antybiotyków o szerokim spektrum działania, które mogą dziesiątkować zarówno dobre, jak i złe bakterie, wydaje się, że berberyna ma bardziej selektywne działanie[5].
Badania wskazują, że berberyna preferencyjnie celuje w patogenne i prozapalne bakterie, będąc stosunkowo łagodną dla pożytecznych gatunków, takich jak Bifidobacterium czy Akkermansia muciniphila, a nawet promując ich wzrost[3]. Dodatkowo wykazano, że berberyna wspiera integralność bariery jelitowej, potencjalnie pomagając w radzeniu sobie z „nieszczelnym jelitem” poprzez wzmacnianie połączeń ścisłych między komórkami jelitowymi[4].
Ważne uwagi i bezpieczeństwo
Chociaż berberyna jest naturalnym związkiem, nie jest pozbawiona ryzyka. Bezpieczeństwo długotrwałego stosowania nie jest dobrze ustalone, a zgłaszane działania niepożądane obejmują ból brzucha, zaparcie, biegunkę, nudności i wymioty. Przed rozpoczęciem suplementacji omów ją z lekarzem lub farmaceutą, zwłaszcza jeśli przyjmujesz leki.
Współpracujemy z programami afiliacyjnymi i możemy otrzymywać prowizję od zakupów dokonanych za pośrednictwem naszych linków.
Nie podawaj berberyny niemowlętom. Może wywołać lub nasilić żółtaczkę u noworodków, co grozi kernikterusem — rzadkim, ale zagrażającym życiu uszkodzeniem mózgu.[6] To konkretne zagrożenie, a nie ogólna ostrożność, dlatego jest tu wskazane wprost.
Zastrzeżenie medyczne: Berberyna może wchodzić w interakcje z lekami i nie powinna być stosowana w ciąży ani podczas karmienia piersią. Zawsze skonsultuj się z wykwalifikowanym pracownikiem ochrony zdrowia przed wprowadzeniem jej do swojej rutyny, szczególnie jeśli chorujesz przewlekle lub przyjmujesz leki na receptę.
Innym opartym na dowodach podejściem dietetycznym, stosowanym czasem przy objawach IBS, jest dieta low FODMAP. Dietę ograniczającą najlepiej planować z wykwalifikowanym lekarzem lub dietetykiem.
Bibliografia
- Chedid V, Dhalla S, Clarke JO, et al. "Herbal Therapy is Equivalent to Rifaximin for the Treatment of Small Intestinal Bacterial Overgrowth." Global Advances in Health and Medicine, 2014. https://doi.org/10.7453/gahmj.2014.019.
- Chen C, Tao C, Liu Z, et al. "A Randomized Clinical Trial of Berberine Hydrochloride in Patients with Diarrhea-Predominant Irritable Bowel Syndrome." Phytotherapy Research, 2015. https://doi.org/10.1002/ptr.5475.
- Habtemariam S. "Berberine pharmacology and the gut microbiota: A hidden therapeutic link." Pharmacological Research, 2020. https://doi.org/10.1016/j.phrs.2020.104722.
- Dehau A, Cherlet M, Croubels S, et al. "Berberine-microbiota interplay: orchestrating gut health through modulation of the gut microbiota and metabolic transformation into bioactive metabolites." Frontiers in Pharmacology, 2023. https://doi.org/10.3389/fphar.2023.1281090.
- Yang Y, Gao Y, Luo Y, et al. "Berberine influences multiple diseases by modifying gut microbiota." Frontiers in Nutrition, 2023. https://doi.org/10.3389/fnut.2023.1187718.
- National Center for Complementary and Integrative Health. "In the News: Berberine." https://www.nccih.nih.gov/health/in-the-news-berberine.
- Liu CS, Zheng YR, Zhang YF, Long XY. "Research progress on berberine with a special focus on its oral bioavailability." Fitoterapia, 2016;109:274-282. https://doi.org/10.1016/j.fitote.2016.02.001.
- Spinozzi S, Colliva C, Camborata C, i in. "Berberine and its metabolites: relationship between physicochemical properties and plasma levels after administration to human subjects." Journal of Natural Products, 2014;77(4):766-772. https://doi.org/10.1021/np400607k.
Często zadawane pytania
Jak berberyna pomaga przy SIBO?
Dowody dotyczące samej berberyny w SIBO są ograniczone. Jedno badanie obserwacyjne porównywało wieloskładnikowe protokoły ziołowe z ryfaksyminą, więc nie dowodzi, że berberyna zastępuje diagnostykę ani leczenie.
Czy berberyna jest dobra na IBS?
Jedno randomizowane badanie u osób z IBS-D wykazało mniej objawów po ośmiu tygodniach stosowania berberyny niż placebo. To obiecujące, ale nie czyni jej uniwersalnym leczeniem; przy utrzymujących się objawach i przed suplementacją porozmawiaj z lekarzem.
Czy mogę przyjmować berberynę długoterminowo?
Bezpieczeństwo długotrwałego stosowania nie jest dobrze ustalone. Berberyna może powodować dolegliwości żołądkowo-jelitowe i wchodzić w interakcje z lekami, dlatego przed użyciem zapytaj lekarza lub farmaceutę—szczególnie w ciąży i podczas karmienia piersią.